Từ mùa 2024/25, Champions League bỏ hẳn vòng bảng truyền thống gồm 8 bảng, 4 đội mỗi bảng. Thay vào đó là một giai đoạn vòng đấu tính điểm — thường gọi là league phase — nơi 36 đội cùng nằm trên một bảng xếp hạng duy nhất. Thể thức Champions League mới này khiến nhiều người xem bối rối ở những mùa đầu: đội nhà mình thắng mà vẫn tụt hạng, đội xếp thứ 24 vẫn còn cửa đi tiếp, còn đội xếp thứ 9 lại phải đá thêm hai trận. Bài này đi theo đúng mạch một mùa giải, từ lễ bốc thăm tháng 8 cho tới trận chung kết, để thấy từng vị trí trên bảng có ý nghĩa gì.
Khởi đầu mùa giải: 36 đội, bốn nhóm hạt giống, tám đối thủ khác nhau
Số đội dự vòng đấu chính tăng từ 32 lên 36. Trước lễ bốc thăm, UEFA chia 36 đội vào bốn nhóm (pot), mỗi nhóm 9 đội, dựa trên hệ số câu lạc bộ của UEFA; nhà đương kim vô địch được xếp đầu nhóm 1. Mỗi đội được bốc thăm gặp hai đối thủ từ mỗi nhóm — kể cả nhóm của chính mình — trong đó một trận sân nhà và một trận sân khách. Như vậy mỗi đội có đúng 8 trận ở league phase, gặp 8 đối thủ khác nhau, 4 trận sân nhà và 4 trận sân khách, và không đội nào gặp đối thủ cùng liên đoàn ở giai đoạn này.
Điểm cần nhớ là lịch thi đấu được ấn định ngay từ lễ bốc thăm bằng phần mềm, chứ không bắt cặp lại sau từng lượt như mô hình cờ vua Thụy Sĩ gốc. Hệ quả là độ khó của lịch mỗi đội đã được định hình từ tháng 8: có đội gặp toàn đối thủ nặng ký, có đội đường đi nhẹ nhàng hơn hẳn, dù tất cả cùng tranh một bảng xếp hạng. League phase kéo dài 8 lượt trận, từ tháng 9 tới cuối tháng 1, và ở lượt cuối toàn bộ 18 trận diễn ra cùng giờ để không đội nào được đá với lợi thế biết trước kết quả của đối thủ cạnh tranh.
Cách tính điểm và phân hạng trên bảng 36 đội
Cách tính điểm không đổi: thắng 3 điểm, hòa 1 điểm, thua 0 điểm. Tổng cộng league phase có 144 trận. Vì các đội không gặp nhau hết, chuyện hai đội bằng điểm xảy ra rất thường xuyên, và UEFA dùng một dãy tiêu chí phân hạng dài theo thứ tự: hiệu số bàn thắng bại, số bàn thắng ghi được, số bàn thắng sân khách, số trận thắng, số trận thắng sân khách. Nếu vẫn bằng nhau, người ta xét tiếp tới thành tích của các đối thủ mà mỗi đội đã gặp — tổng điểm, hiệu số và số bàn thắng của 8 đối thủ đó — rồi mới tới điểm kỷ luật (thẻ phạt) và cuối cùng là hệ số câu lạc bộ. Đáng chú ý, kết quả đối đầu trực tiếp không còn là tiêu chí đầu tiên như ở vòng bảng cũ, vì hai đội bằng điểm rất có thể chưa từng gặp nhau.
Ba số phận sau lượt trận thứ 8
Khi league phase khép lại, bảng 36 đội chia thành ba nhóm số phận rõ rệt.
Nhóm thứ nhất là các đội xếp từ 1 đến 8: vào thẳng vòng 1/8, được nghỉ trọn hai lượt play-off trong tháng 2. Nhóm thứ hai là các đội xếp từ 9 đến 24: phải đá vòng play-off knock-out hai lượt để tranh 8 suất còn lại vào vòng 1/8. Nhóm thứ ba là các đội xếp từ 25 đến 36: bị loại ngay, và khác hẳn thể thức cũ, không còn suất “rớt xuống” Europa League cho đội xếp thứ ba mỗi bảng như trước. Mùa châu Âu của họ kết thúc ngay từ tháng 1.
Vòng play-off: bắt cặp theo cặp thứ hạng cố định
Vòng play-off là điểm mới dễ gây nhầm lẫn nhất. 16 đội dự play-off được chia làm hai nửa: các đội xếp 9–16 là hạt giống, các đội xếp 17–24 không phải hạt giống. Việc bắt cặp không bốc thăm tự do mà theo các cặp thứ hạng kề nhau, kiểu nhánh đấu quần vợt: nhóm 9/10 gặp nhóm 23/24, nhóm 11/12 gặp nhóm 21/22, nhóm 13/14 gặp nhóm 19/20, nhóm 15/16 gặp nhóm 17/18. Lễ bốc thăm chỉ quyết định trong mỗi cặp kề nhau, đội nào gặp đội nào cụ thể. Đội hạt giống được đá trận lượt về trên sân nhà — lợi thế không nhỏ trong một cặp đấu hai lượt. Tám đội thắng play-off giành quyền vào vòng 1/8.
Cách bắt cặp nửa cố định này có chủ đích: thứ hạng càng cao trong nhóm play-off, đối thủ trên lý thuyết càng nhẹ và nhánh đi tiếp càng rõ ràng, nên không đội nào có động cơ “buông” trận cuối league phase để chọn đối thủ.
Vòng 1/8 và nhánh đấu tới chung kết: vị trí bảng quyết định gần như tất cả
Tám đội đầu bảng không chỉ được vào thẳng vòng 1/8 mà còn được xếp hạt giống và biết trước mình sẽ gặp đội thắng của cặp play-off nào. Cụ thể, theo sơ đồ nhánh mà UEFA ấn định: các đội xếp 1/2 gặp đội thắng của cặp play-off thuộc nhóm 15/16 – 17/18; các đội xếp 3/4 gặp đội thắng cặp 13/14 – 19/20; các đội xếp 5/6 gặp đội thắng cặp 11/12 – 21/22; còn các đội xếp 7/8 gặp đội thắng cặp 9/10 – 23/24. Các đội hạt giống vòng 1/8 đá lượt về trên sân nhà, và hai đội xếp 1 và 2 được đặt ở hai nửa nhánh khác nhau nên chỉ có thể gặp nhau ở chung kết — tương tự với cặp 3/4.
Từ vòng 1/8 trở đi, các cặp đấu vẫn diễn ra hai lượt (lượt đi, lượt về), tứ kết và bán kết cũng vậy, còn chung kết là một trận duy nhất tại sân trung lập. Nhánh đấu được cố định từ trước theo vị trí league phase thay vì bốc thăm lại từng vòng như xưa, và thứ hạng cao tiếp tục mang lại lợi thế đá lượt về sân nhà ở các vòng sau. Nói cách khác, một trận thắng ở lượt 7 hay lượt 8 của league phase có thể đổi cả con đường đi tới chung kết của một đội, chứ không chỉ là chuyện vào hay không vào vòng knock-out.
Một ví dụ giả định để hình dung
Giả sử sau 8 lượt trận, một đội A kết thúc ở vị trí thứ 7 với 16 điểm. Đội A vào thẳng vòng 1/8, chờ đội thắng của cặp play-off giữa đội xếp thứ 10 và đội xếp thứ 23 (hoặc thứ 9 gặp thứ 24, tùy kết quả bốc thăm trong cặp kề). Trong khi đó, đội B chỉ kém đội A đúng một điểm nhưng xếp thứ 9: đội B phải đá thêm hai trận play-off với đội xếp thứ 23 hoặc 24, thắng mới được vào vòng 1/8 và khi đó lại gặp đội xếp thứ 7 hoặc thứ 8 trên sân khách ở trận lượt về. Còn đội C xếp thứ 25, dù có thể chỉ kém đội B vài điểm, sẽ bị loại hoàn toàn. Ví dụ này là giả định minh họa, nhưng nó cho thấy vì sao ranh giới giữa hạng 8 và 9, cũng như giữa hạng 24 và 25, trở thành hai “đường biên” được nhắc tới nhiều nhất mỗi khi league phase bước vào hai lượt cuối.
Vì sao thể thức này thay đổi cách xem Champions League
Với người hâm mộ, thay đổi lớn nhất nằm ở cảm giác: mọi trận đấu đều ảnh hưởng tới cùng một bảng xếp hạng, nên một buổi tối Champions League giờ giống như theo dõi một giải vô địch quốc gia thu nhỏ. Số trận cầu đinh ngay từ giai đoạn đầu tăng lên, vì mỗi đội đều phải gặp hai đối thủ nhóm 1. Đổi lại, lịch thi đấu dày hơn — mỗi đội đá tối thiểu 8 trận châu Âu thay vì 6 — và giá trị của từng vị trí cao tới mức những lượt cuối tháng 1 căng thẳng không kém vòng knock-out. Hiểu rõ thể thức Champions League mới là chìa khóa để đọc đúng cục diện mỗi mùa: ai đang an toàn, ai phải thắng bằng mọi giá, và ai chỉ còn đá vì danh dự.